رم چیست؟

تصویر متحرک طریقه پیدا کردن مشخصات رم سیستم با استفاده از پنجره جزئیات سیستم – پلکسا عرضه کننده خدمات ترجمه متون تخصصی کامپیوتر، ترجمه کتاب، ترجمه وبسایت

رم (RAM) چیست؟ انواع رم چیست؟ چگونه مقدار رم سیستم خود را پیدا کنیم؟ رم لپ تاپ من از چه نوعی است؟ چگونه رم سیستم خود را چک کنیم؟ حافظه رم سیستم من چقدر باید باشد؟ تاثیر سرعت رم بر کارایی کامپیوتر من چقدر است؟ در این راهنما به این سئوالات پاسخ داده می شود.

RAM چیست؟

رم (RAM) بطور بدیل حافظه اصلی، حافظه موقت، حافظه اولیه یا حافظه سیستم اطلاق می شود، حافظه دسترسی تصادفی (Random Access Memory) کامپیوتر است که یک قطعه سخت افزاری است و امکان ذخیره و بازیافت اطلاعات را برای کامپیوتر فراهم می سازد. RAM غالبا با DRAM در ارتباط است که نوعی ماژول حافظه است. از آنجایی که در سیستم کامپیوتر یا لپ تاپ دسترسی به اطلاعات بصورت تصادفی است تا متوالی و پشت سرهم، همانند دسترسی به اطلاعات موجود در CD یا هارد دیسک؛ با استفاده از رم کامپیوتر سریعتر به داده ها دسترسی خواهد داشت.

RAM برخلاف ROM یا هارد درایو یک حافظه فرار است و برای نگهداری داده ها به برق نیاز دارد. اگر کامپیوتر خاموش شود، تمامی داده های موجود در رم (RAM) از دست می رود.

نکته: کاربران جدید اغلب رم و فضای دیسک درایو را اشتباه می گیرند. برای مقایسه حافظه رم و حافظه ذخیره سیستم، مقاله هارد دیسک درایو را بخوانید.

در این مقاله می خوانیم:

      • RAM چیست؟
      • تاریخچه RAM
      • انواع رم
      • نقش RAM در سیستم چیست؟
      • رم کامپیوتر من از چه نوعی است؟
      • به چه نوعی از RAM برای ارتقای رم سیستم نیاز دارم
      • اطلاعات لازم برای انتخاب RAM
      • رم کامپیوتر من چند است؟
      • چگونه سرعت RAM سیستم خود را چک کنیم
      • سرعت RAM سیستم چقدر است؟

تاریخچه RAM

اولین نوع RAM حدود سال 1947 معرفی شد که از لوله ویلیامز استفاده شده بود. در این رم از لوله اشعه کاتود (CRT) استفاده می شد و داده ها بر روی سطح CRT به صورت لکه های دارای شارژ الکتریکی ذخیره می شد.

دومین نوع رایج RAM نوع حافظه محوری مغناطیسی بود که در سال 1947 کشف شد. فردریک ویهه (Frederick Viehe) اعتبار این کار را به خود اختصاص داد و چندین گواهی اختراع ثبت کرد. در این نوع رم از حلقه های فلزی کوچک و سیستم برای اتصال حلقه ها استفاده شده است. یک بیت داده در هر حلقه ذخیره می شد و در هر زمانی قابل دسترسی بود.

رم به شکل امروزی، به صورت حافظه حالت جامد (solid-state memory)، اولین بار در سال 1968 توسط روبرت دنارد (Robert Dennard) کشف شد. این رم که بیشتر به عنوان حافظه دسترسی تصادفی دینامیک (DRAM) گفته می شود برای ذخیره داده ها از ترانزیستور بهره می برد.

انواع رم

با تحول فناوری کامپیوتر، ما شاهد انواع مختلفی از RAM بوده ایم. نمونه رایج آن DIMM، RIMM، SIMM، SO-DIMM، SOO-RIMM است. در تصویر زیر یک رم 512 مگابایت از نوع DIMM نمایش یافته است، یک رم معمول که در کامپیوترهای دسکتاپ قدیمی تر دیده می شود. رم یا ماژول حافظه در یکی از درگاه ها یا اسلات رم بر روی مادربورد کامپیوتر نصب می شود.

تصویر یک عدد رم برای اشنایی با رم سیستم – کاری از گروه ترجمه متون تخصصی کامپیوتر پلکسا

نقش RAM در سیستم چیست؟

وقتی لپ تاپ یا کامپیوتر خود را روشن می کنیم، یا حتی سایر دستگاه های هوشمند مثل تبلت یا گوشی موبایل، بخشی از فایل های سیستم عامل و راه انداز سخت افزارها (درایورها) روی حافظه سیستم (RAM) بارگذاری می شود تا امکان پردازش اطلاعات سیستم توسط CPU فراهم گردد و دستورات را با سرعت بیشتری پردازش کرده و به بوت سیستم سرعت ببخشد. زمانی که سیستم بوت کرد و سیستم عامل (ویندوز، مک، اندروید و ...) بالا آمد، هر اپلیکیشن یا برنامه ای که باز کنیم، اطلاعات مربوطه روی رم بارگذاری می شود و تا زمانی که برنامه در حال اجرا باشد، این اطلاعات در RAM باقی می ماند. اگر برنامه های زیادی در کامپیوتر باز باشد، حافظه رم بیشتر اشغال شده و سیستم کند می شود. هر بار که اطلاعاتی استفاده می شود، از هارد دیسک برداشته شده و در رم نگهداری و استفاده می شود و در پایان اطلاعاتی که باید باقی بماند از رم بر روی هارد دیسک ذخیره می شود.

سرعت و کارایی لپ تاپ یا دسکتاپ و گوشی های هوشمند با میزان RAM آنها بستگی دارد. اگر حافظه RAM سیستم کافی نباشد و نتواند پاسخگوی نیاز سیستم عامل و نرم افزارهای باز باشد، سیستم هنگ خواهد کرد. هرچه مقدار RAM لپ تاپ یا دسکتاپ بیشتر باشد، جابجایی اطلاعات بین رم و هارد دیسک کمتر صورت می گیرد و سرعت عملکرد سیستم بیشتر می شود.

وقتی نرم افزار بسته می شود، سیستم خاموش می شود، برق قطع می شود، برنامه تخلیه رم اجرا می شود؛ رم کامپیوتر تخلیه شده و کلیه اطلاعات موجود در آن حذف می شود.

رم کامپیوتر من از چه نوعی است؟

تصویر چند عدد رم برای نمایش نمادین نقش رم در سیستم کامپیوتر – ترجمه کتاب و تهیه محتوا برای وبسایت کاری از گروه تهیه محتوا برای وبسایت پلکسا

یکی از سئوالاتی که همیشه کاربران کامپیوتر، چه لپ تاپ و چه دسکتاپ، از خود می پرسند این است: آیا اضافه کردن RAM سیستم موجب افزایش سرعت آن می شود؟ در پاسخ به این سئوال اول باید بدانیم که چه مقدار و چه نوع رم در سیستم ما وجود دارد. همانطور که می دانیم بهترین راه برای سریع کردن کامپیوترهای قدیمی اضافه کردن RAM است. اما برای کاربران عادی این سئوال وجود دارد که چه نوع رمی باید بخرم. در این مقاله طریقه پیدا کردن مشخصات RAM سیستم بحث می شود.

تذکر: اگر تصور می کنید با اضافه کردن یک یا دو گیگابایت رم به کامپیوتر یا لپ تاپ خود، سرعت آن بسیار عالی می شود، این اتفاق نمی افتد. معمولا افزایش سرعت محسوسی را ملاحظه نخواهید کرد. به عنوان یک قانون طلایی باید بدانیم که سیستم با توجه به میزان مصرف سرعت خود را نشان می دهد و اگر 100 گیگابایت (در صورت امکان البته) رم اضافه کنید، باز هم افزایش سرعت سیستم محسوس نخواهد بود، ولی عملکرد سیستم روانتر و بهتر خواهد شد. در اینجا طریقه پیدا کردن نوع رم لپ تاپ یا کامپیوتر خود را فرا می گیریم.

گزینه اول: خودتان انجام دهید

بهترین راه این است که کیس کامپیوتر را باز کرده و برچسب رم را بخوانیم. هرچند ممکن است سخت باشد اما بهترین راه دیدن مشخصات کامپیوتر، باز کردن سیستم و خواندن لیبل سخت افزارها است. به هر حال اگر قرار باشد RAM کامپیوتر را زیاد کنیم یا تعویض کنیم، مجبوریم که کیس یا پشت لپ تاپ را باز کنیم. البته گزینه دیگر دادن دستمزد فراوان است.

بخاطر داشته باشید که قبل از باز کردن کامپیوتر دسکتاپ یا لپ تاپ خود، اطمینان حاصل کنید که کابل پاور از پریز کشیده شده است و سیستم به برق وصل نیست. بهتر است باتری لپ تاپ را نیز درآورید، زیرا ممکن است آسیب ببیند. اگر کابل اتصال به زمین در دسترس داشته باشید، می توانید بدنه کیس یا بدنه فلزی داخلی لپ تاپ را به زمین وصل کنید تا از احتمال آسیب دیدن سخت افزارها بخاطر الکتریسیته ساکن یا شارژ موجود در سیستم جلوگیری شود.

تصویر یک رابط ارث برای وصل کردن کیس یا لپ تاپ به زمین جهت تعویض یا درآوردن رم سیستم

گام بعدی پیدا کردن RAM سیستم است. رم بر روی اسلات های رم (DIM) بر روی مادربورد نصب می باشد. اگر کمی دقت کنید می توانید درگاه اتصال رم را براحتی پیدا کنید. معمولا درگاه یا اسلات وصل کردن RAM به کامپیوتر با علامت اختصاری DIM 1، DIM 2 و به همین ترتیب مشخص شده است، که بستگی به تعداد اسلات های روی مادربورد شما دارد. مثلا در عکس مادربورد زیر 4 اسلات رم وجود دارد که از DIM 1 تا DIM 4 نامگذاری شده است.

تصویر یک مادربورد گیگابایت با 4 اسلات رم که هر شکاف رم یک رم دی دی آر 3 می خورد. ترجمه شده توسط ترجمه وبسایت پلکسا

شکل و ظاهر مادربوردها با هم فرق دارد. رنگ Slot رم نیز می تواند متفاوت باشد. اما همگی یک شکل است و با توجه به نوع رم، می تواند یک یا دو برش اسلات داشته باشد. در یک نگاه می توانید RAM کامپیوتر یا لپ تاپ خود را پیدا کنید. توجه داشته باشید که بسیاری از لپ تاپ ها دارای دریچه مخصوص تعویض RAM است و لازم نیست کل قاب لپ تاپ باز شود.

زمانی که RAM سیستم را پیدا کردید، برچسب آن را بخوانید. دقت کنید که رم را هیچ وقت از دندانه های طلایی رنگ سمت درج آن نگیرید. ممکن است الکتریسیته ساکن بدن شما به رم آسیب بزند. عکس زیر یک RAM با مشخصات زیر را نشان می دهد: (DDR3 1600 PC3-12800). این خط اطلاعات برای دانستن وضعیت رم سیستم کافی است.

در این تصویر یک رم تیپیک همراه با لیبل آن امده است که نشانگر مشخصات RAM است. ترجمه توسط ترجمه کتاب کامپیوتر پلکسا

گزینه دوم: وبسایت سازنده RAM

اگر نمی خواهید کیس یا قاب لپ تاپ خود را باز کنید، راه دیگر آن استفاده از وبسایت کارخانه سازنده رم است. اگر از برند خاصی استفاده می کنید، نام همان برند را استفاده کنید. اگر سیستم را خودتان یا خدماتی ها جمع کرده اند، از مشخصات رم در فاکتور خود استفاده کنید و نام رم خود را در مرورگر جستجو کنید و مشخصات رم را از وبسایت کارخانه سازنده RAM پیدا کنید.

تصویری از وبسایت اچ پی در حال نمایش رم 4 گیگ لپ تاپ و مشخصات رم – ترجمه متون پلکسا

گزینه سوم: استفاده از نرم افزار اگر سیستم را خودتان جمع کرده اید، وبسایت سازنده نمی تواند زیاد کمک کننده باشد، بهتر است از یک نرم افزار تحلیل سیستم استفاده کنید. این نرم افزارها برای خواندن و نمایش مشخصات سیستم طراحی شده اند و کلیه اطلاعات سخت افزاری و تا حدود نرم افزاری سیستم را ارائه می دهند، همانند نرم افزار CPU-Z که برگه مربوط به اطلاعات RAM سیستم در تصویر زیر آمده است.

این عکس تصویری از نرم افزار CPU-Z برگه حافظه می باشد که جزئیات رم سیستم را نشان می دهد. این متن توسط پلکسا ترجمه شده است. ترجمه کتاب پلکسا

به چه نوعی از RAM برای ارتقای رم سیستم نیاز دارم

زمانی که بخواهیم رم سیستم خود را ارتقاء دهیم، بایستی نوع رم قبلی خود را بشناسیم یا بدانیم مادربورد سیستم یا مادربورد لپ تاپ ما از چه نوعی از RAM پشتیبانی می کند.

این عکس چند نمونه رم موجود در بازار را نمایش می دهد که برای شناخت نوع رم مورد استفاده برای ارتقا سیستم راهنما است.

تعیین نوع رم مورد نیاز

بهترین راه برای تعیین نوع RAM مورد نیاز، آگاهی از نوعی است که سیستم ما پشتیبانی می کند و برای دریافت این مسئله، بهترین راه چک کردن وبسایت سازنده سیستم است. اما اگر دفترچه سیستم را داشته باشید، براحتی وبسایت مادربورد لپ تاپ یا دسکتاپ خود را جستجو کرده و نوع رمی که ساپورت می کند را مشخص می کنیم. البته مشخصات RAM هر مادربورد در دفترچه خود مادربورد هم قید شده است.

روش دیگر استفاده از نرم افزارهای موجود در بازار یا خدمات آنلاینی است که برای تشخیص قطعات سخت افزاری سیستم ها ارائه می شود. این اپلیکیشن ها مشخصات کامل سیستم شما را ارائه می دهند که شامل حافظه سیستم نیز هست. بدین ترتیب می توان نوع RAM مورد پشتیبانی سیستم خود را شناسایی کنیم.

راه دیگر نگاه انداختن به خود رم موجود است. مثلا اگر رم دارای دو شکاف باشد (مثل شکل زیر) از نوع SDR است و اگر یک شکاف داشته باشد از نوع DDR است. همچنین فرکانس رم روی برچسب رم قید شده است. مثلا بعضی مادربوردها از رم DDR1، بعضی از رم DDR2 و بعضی DDR3 ساپورت می کنند و مادربوردهای به روز در این لحظه از DDR4 پشتیبانی می کنند.

عکس یک عدد رم اس دی ار که به منزله تعیین نوع رم مورد نیاز سیستم نمایش داده شده است و نمادین است. این متن توسط گروه تهیه محتوای وبسایت تهیه شده است

اطلاعات لازم برای انتخاب RAM

وقتی رم سیستم خود را در می آورید و برچسب آن را می خوانید یا از نرم افزاری برای پیدا کردن مشخصات RAM سیستم خود استفاده می کنید؛ اطلاعات زیر را نیاز خواهید داشت.

نوع حافظه

کامپیوتر من چه نوع حافظه ای دارد؟ RAM سیستم من چیست؟ سیستم ها دارای رم متفاوتی هستند و ممکن است یکی از انواع DDR-SDRAM، DDR2-SDRAM، DIMM، DRAM، EDO، FPM، SDRAM، LIMM، RDRAM (RAMBUS)، RIMM، SIMM و SODIMM را ساپورت کنند. کامپیوترهای امروزی معمولا از یکی از انواع حافظه DIMM/SDRAM استفاده می کنند که به صورت DDR1, DDR2, DDR3 و DDR4 در بازار عرضه می شوند.

تعداد پین ها

مادربوردها با توجه به نوعی از RAM که پشتیبانی می کنند، اسلات خاصی را در نظر گرفته اند. اسلات رم ممکن است 72 پین، 30 پین، 168 پین، 184 پین یا 240 پین باشد. اینها همه به نوع رم بستگی دارد. البته برای خرید رم نیازی به دانستن دقیق تعداد پین برای یک کاربر معمولی نیست.

سرعت رم

سرعت حافظه رم ممکن است برحسب نانوثانیه (ns) مثل 70ns یا 60ns و یا بر حسب مگاهرتز (MHz) بیان شود مثل 266 MHz، 333 MHz، 400 MHz، 500 MHz، 533 MHz، 667 MHz، 800 MHz و غیره. بهتر است سرعت رم را از روی برچسب خود رم بخوانیم. رم های امروزی معمولا 1200، 1400 یا 2400 مگاهرتز سرعت دارند و این عدد روز به روز در حال افزایش است. اما هماهنگی سرعت رم بخصوص زمانی که از دو یا چند رم فیزیکی استفاده می شود، اهمیت دارد. اگر از ترکیبی از رم ها با سرعت های مختلف استفاده کنید، سیستم با سرعت رم با کمترین سرعت استفاده می کند. هرچند سیستم هنوز کار می کند و مشکلی ظاهرا نمی بینید، اما پول برای قطعه ای پرداخته ایم که سیستم از آن استفاده نمی کند.

بررسی خطا

بعضی از سیستم ها از رم با خاصیت پاریتی یا بدون پاریتی (ECC یا Non-ECC) استفاده می کنند. بدین معنی که به ماژول چک خطا نیاز دارند. تقریبا تمامی رم های امروزی مورد استفاده در کامپیوترها و لپ تاپ ها از رم با چک خطا (Error-checking) استفاده می کنند.

ولتاژ رم

یکی دیگر از مشخصات رم ولتاژ آن است. مادربوردها ولتاژ خاصی را ساپورت می کنند مثل 1.8v یا 2.5v. البته کاربر عادی برای خرید و ارتقای رم خود به این اطلاعات مفصل نیاز ندارد.

مواد تماسی

پین های رم که با اسلات مادربورد در تماس است از ماده خاصی تهیه می شود. معمولا رم خوب دارای ماده تماس طلا است و رم های معمولی دارای ماده تماس قلع هستند.

در مجموع بخاطر داشته باشید که دانستن نوع رم (DDR) برای خرید رم جدید کفایت می کند. اگر می خواهید رم را به رم های قبلی اضافه کنید، دانستن سرعت رم نیز مهم است.

قبل از اقدام به خرید، اطمینان حاصل کنید که مادربورد شما اسلات خالی برای اضافه کردن رم داشته باشد. اگر اسلات خالی ندارید، یکی از رم های موجود را فروخته و بجای آن رم ظرفیت بالاتری بخرید. مثلا رم دو گیگابایت DDR3 خود را فروخته و بجای آن یک رم چهار یا هشت گیگابایت DDR3 بخرید و در اسلات آن قرار دهید. به شرط آنکه مادربورد شما از ظرفیت بالا ساپورت کند.

رم کامپیوتر من چند است؟

برای مشاهده مقدار رم کامپیوتر دسکتاپ یا لپ تاپ از یکی از روش های زیر استفاده کنید. توجه داشته باشید که حافظه RAM و حافظه دائمی یا هارد درایو با هم فرق دارد. برای مشاهده مشخصات هارد دیسک یا فضای ذخیره دائمی کامپیوتر یا لپ تاپ خود مقاله انواع هارد دیسک درایو کامپیوتر را بخوانید.

پنجره مشخصات سیستم

پنجره مشخصات سیستم (System Properties) را باز کنید. برای اینکار در کادر جستجوی نوار ابزار دسکتاپ ویندوز (کورتانا) کلمه ram را تایپ کرده و سپس گزینه View RAM info را از لیست لینک های پیشنهادی کلیک کنید. می توان روی آیکون This PC کلیک راست کرده و آخرین گزینه از منو یعنی Properties را انتخاب کنید. بدین ترتیب پنجره System باز می شود و همانطور که در تصویر زیر می بینید، مقدار RAM موجود سیستم نمایش داده می شود.

این عکس پنجره مشخصات سیستم (System Properties) را نشان می دهد که در آن RAM سیستم مشخص شده است. این متن ترجمه کتاب است که پلکسا ترجمه تخصصی کرده است

پنجره مدیر وظیفه ویندوز 10

می توان منابع سیستم از جمله حافظه رم، هارد دیسک و CPU را از پنجره مدیر وظیفه (Task Manager) ویندوز 10 مشاهده نمود. برای اینکار کافی است روی نوار ابزار دسکتاپ ویندوز کلیک راست کرده و از منوی میانبر ظاهر شده، گزینه Task Manager را بزنید. سپس در برگه Performance می توانید مشخصات منابع سیستم و میزان مصرف شده و میزان منابع آزاد را ملاحظه کنید.

تصویر پنجره Task Manager در بخش برگه Performance که نشانگر وضعیت مصرف RAM سیستم می باشد. متن توسط گروه ترجمه وبسایت و تهیه محتوای پلکسا تهیه شده است

پنجره About ویندوز 10

می توان از طریق پنجره About ویندوز 10 مشخصات رم خود را مشاهده نمود. برای اینکار کافی است در کادر جستجوی نوار ابزار دسکتاپ ویندوز 10 کلمه About را تایپ و جستجو کنید.

سپس از لیست نتایج جستجو گزینه About this PC را کلیک کنید. پنجره معرفی سیستم همانند تصویر زیر هویدا می شود که یکی از اطلاعات آن مشخصات رم کامپیوتر یا لپ تاپ است.

عکس پنجره پنجره About ویندوز 10 با هایلایت مشخصات رم سیستم. این متن توسط ترجمه متون کامپیوتر پلکسا ترجمه شده است و ترجمه روان و ترجمه حرفه ای است

چگونه سرعت RAM سیستم خود را چک کنیم

مقدار رم سیستم و سرعت RAM لپ تاپ در این بخش بحث می شود. رم مسئول بارگذاری و اجرای سیستم عامل و تمامی برنامه هایی است که در سیستم اجرا می شوند. اگر می خواهید مشکل زدایی کنید یا رم خود را ارتقاء دهید، به اطلاعات مقدار و سرعت حافظه خود نیاز دارید. برای مشاهده اطلاعات مربوط به مقدار و سرعت RAM سیستم، مراحل زیر را انجام دهید:

شورت کات یا کلید ترکیبی Key + R را بزنید، تا دیالوگ Run ویندوز 10 باز شود. می توانید بجای آن روی آیکون دکمه منوی استارت در گوشه سمت چپ دسکتاپ کلیک راست کرده و سپس از منوی دسترسی سریع، گزینه Run را کلیک کنید.

پنجره دیالوگ Run ویندوز 10 که نشانگر تایپ دستور باز کردن دایرکت ایکس است

در کادر متنی دیالوگ Run دستور dxdiag را تایپ کرده و دکمه Ok را بزنید. این عمل موجب باز شدن پنجره ابزار تشخیصی دیرکت ایکس (DirectX Diagnostic Tool) می گردد.

در این تصویر DirectX Diagnostic Tool نمایش یافته است. این متن توسط ترجمه وبسایت پلکسا ترجمه شده است. ترجمه کتاب آموزش ویندوز 10

حال در برگه سیستم این پنجره در بخش Memory می توانید مقدار RAM نصب شده در سیستم خود را ببینید.

سرعت RAM سیستم چقدر است؟

در ویندوز به سختی می توان سرعت ساعت رم را دید، بنابراین به یک نرم افزار خاص مثل CPU-Z نیاز است که بتوان جزئیات سخت افزارهای سیستم را مشاهده کرد. در تصویر زیر مشخصات رم با استفاده از این برنامه نمایش یافته است.

عکس پنجره Memory اپلیکیشن CPU-Z که نشانگر مشخصات و سرعت رم سیستم است. این متن توسط گروه ترجمه متون کامپیوتر پلکسا ترجمه شده است و ترجمه ای روان و ترجمه سلیس کامپیوتر دارد

اگر در اجرای این راهنما به مشکل برخورد کردید و سایر سئوالات و پیشنهادات خود را در بخش سئوالات عمومی انجمن پلکسا مطرح نمایید. گروه توسعه وب پلکسا به سئوالات شما پاسخ خواهند داد.

عضویت در خبرنامه پلکسا

در صورت تمایل ایمیل خود را وارد کنید و تازه های پلکسا را از طریق ایمیل دریافت کنید. خبرنامه الکسا هفته نامه بوده و حاوی جدیدترین مطالب و نشریات پلکسا است.

با ما شریک شوید

با ما باشید

قابل توجه وبمسترها

وبمستر گرامی

در صورتی که به دنبال جذب بازدید کننده یا ارتقای رنکینگ سایت خود هستید، پیشنهاد می کنیم پلکسا را یک پست یا مطلب مهمان کنید. همانطور که برای سایت خود مطلب می نویسید، مطلب خود را آماده و کد نویسی کرده و در پلکسا منتشر کنید. پلکسا هیچگونه دخل یا تصرفی در پست شما نخواهد داشت.

سئوالات، نظرات، پیشنهادات و مطالب خود را با ما و کاربران پلکسا در میان بگذارید - انجمن پلکسا